Ceza Hukukunda Avukatın Delil Toplama Yetkisi  

Bu konunun Avukatlık Kanunu 2. maddesinin 3. Fıkrası kapsamında ele alınıp incelenecektir. Ama önce ceza hukuku ve bu alanda çalışan avukatlar hakkında kısa bazı açıklamalar yapmak istiyoruz.

Ceza Hukuku Nedir?

Ceza hukuku suç oluşturan davranışları ve bu davranışlara ilişkin yaptırımları inceleyen hukuk dalıdır. Ceza hukuku, bir devletin yasalarına göre suç işleyen bireylerin cezalandırılmasını ve bu şekilde kamu düzenini korumayı amaçlar.

Genel ceza hukuku, suç kavramının tanımı, ceza hukukuna hakim olan genel ilkeler, cezayı azaltan veya ortadan kaldıran nedenler gibi bütün suçlar için geçerli olan ilke ve teorileri inceler. Özel ceza hukuku ise, belirli suçları ve bu suçlara öngörülen cezaları ele alır.

Ceza yargılama süreci suç işlendiği haberinin alınmasıyla başlar. Ceza yargılamasında, Türk Ceza Kanunda düzenlenen suçlardan herhangi birini işleyen ve cezalandırılması gereken kişiye şüpheli/sanık; söz konusu suçtan zarar gören kişiye de mağdur/müşteki denir.

Sanık veya şüpheliye ceza davası sürecinde hukuki destek veren avukata müdafi, suçtan zarar gören mağdur veya müştekiye hukuki destekte bulan avukata ise mağdur/müşteki vekili denir.

Ceza Avukatı İfadesi Doğru Mu?

Ceza hukuku alanında çalışmaları olan avukatlara uygulamada ceza avukatı veya ceza hukuku avukatı denildiğine rastlanmaktadır. Bu ifadeler yasal terminolojiyi yansıtmaz. Kamuoyunda yaygın olmasa da kullanıldığı gözlenen ‘Ceza Avukatı’ tabiri, aslında yasal terminolojide karşılığı olmayan, başka ülke uygulamalarından ve konuşma dilinden devşirilmiş bir sıfattır. Hukuk sistemimizde bu rol; şüpheli veya sanık için ‘müdafi’, mağdur veya müşteki için ise ‘vekil’ olarak tanımlanmıştır. Biz bir hukukçu olarak yasal terminolojiyi takip etmek düşüncesinde olduğumuzdan kullanmayı tercih etmiyoruz.  Zaten ceza avukatı olarak ifade edildiğinde, yalnızca kanunda tanımlanmış suç tiplerini ihlal eden ve hakkında soruşturma veya kovuşturma yürütülen şüphelinin/sanığın savunmasını üstlenebileceği anlaşılmamalıdır. Zira bir ceza avukatı yalnızca şüphelinin/sanığın vekilliğini yapmaz, suçtan zarar gören mağdurun/müştekinin de vekilliğini yapar. Yine her ne kadar ceza avukatı olarak anılsa da bu kişiler yalnızca ceza hukuku alanında faaliyet göstermezler.

 Avukat Delil Toplayabilir Mi?

Ceza hukukunda, avukatın delil toplayıp toplayamayacağı bir miktar tartışmalıdır. Türk hukuk sisteminde delillerin toplanması işlemi, daha çok bir mahkeme fonksiyonu olarak ele alınıp hakimin ve ceza soruşturulmalarında cumhuriyet savcısının takdir ve yetkisine bırakılmış bir konu olup avukatların bilgi alma ve inceleme ile sınırlı bir delil toplama yetkileri bulunmaktadır. Avukatın rolü daha çok belirli bir delilin toplanmasını savcılık ve mahkemeden talep etme şeklindedir. Doğru bir şekilde ifade edilmiş çözülmesi istenen hususla mantıklı bir ilgisi kurulmuş delil toplama taleplerinin, ilgili makam tarafından genellikle yerine getirildiği de gözlenmektedir.

 Avukatın Bilgi Alma,  İnceleme Yetkisi ve Delil Toplayabilmesi

1136 sayılı Avukatlık Kanununun 2. maddesinin 3. Fıkrası kapsamında yargı organları, emniyet makamları, diğer kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüsleri, özel ve kamuya ait bankalar, noterler, sigorta şirketleri ve vakıflar avukatlara görevlerinin yerine getirilmesinde yardımcı olmak zorundadır. Yasa öngörülen özel hükümler saklı kalmak kaydıyla, bu kurumlar avukatın gerek duyduğu bilgi ve belgeleri incelemesine sunmakla yükümlü olup avukatın yalnızca incelediği belgelerden örnek alabilmesi için vekaletname sunması gerekir. Avukatlar, müvekkillerinin savunmasını hazırlarken gerekli gördükleri delilleri toplayabilir ve bu delilleri mahkemede sunabilir. Ancak, delil toplama süreci ve yöntemleri, yasal düzenlemelere ve etik kurallara uygun olarak gerçekleştirilmelidir.

Avukatın bilgi alma ve inceleme yetkisi kapsamında varlığından haberdar olduğu delillerin toplanmasını mahkeme veya savcılıktan talep etme hakkı da bulunmaktadır. Aydınlatılması istenen iddia ile ilgisi varsa sözü geçen makamlar bu talebi geri çevirmeyecektir. Bu nedenle, ceza hukuku avukatının delil toplama sürecindeki yetkilerinin sınırsız olmadığını, ancak her türlü delilin toplanmasını ilgili makamdan talep edebileceğini göz önünde tutarak; kanunlar ve etik kurallar çerçevesinde ne tür adımlar atabileceği konusunda daha detaylı bilgi almak için doğrudan avukatınızla iletişime geçmeniz önerilir.

Ceza yargılamasında deliller deliller etkili bir savunma yapılması ve gerçeğin ortaya çıkartılması açısından hayati bir öneme sahiptir. Anayasa Mahkemesi, Bireysel Başvuru, B. 2014/1517, sayılı, 30/6/2016 tarihli kararında; “Bu bakımdan soruşturma aşamasında bir avukat yardımından yararlanma en az kovuşturma aşamasındaki kadar önemlidir. Çünkü bu aşamada elde edilen deliller, yargılama sırasında söz konusu suçun hangi çerçevede ele alınacağını belirlemektedir. Özellikle delillerin toplanması ve kullanılması aşamasında cezai yargılamaya ilişkin mevzuat giderek daha karmaşık hâle geldiğinden sanık, kovuşturmanın bu aşamasında kendisini savunmasız bir durumda bulabilir ve ancak bu savunmasızlık ya da kendini suçlamaya karşı koruma hakkı bir avukatın yardımı ile gereği gibi telafi edilebilir.” Diyerek bu hususu vurgulamıştır.

Sonuç olarak, avukatınız hem dosyadaki delilleri analiz ederek aleyhe olanları çürütmeye çalışacak hem de en uygun ve etkili delilleri bulmaya ve bunlardan yararlanmaya gayret gösterecektir.  Ayrıca tüm kamu kuruluşları davanın gidişatını değiştirebilecek tüm verileri avukatın incelemesine müsaade etmek zorundadır.

Önemli Not: Ceza davasında delil toplama süreci, mevcut dosyanın titizlikle incelenmesiyle başlar. Avukatın vekaletname sunmadan dosya inceleme hakkı ve kısıtlama kararlarına karşı savunma stratejileri hakkında detaylı bilgi için [Ceza Muhakemesinde Avukatın Dosya İnceleme Yetkisi ve Gizlilik Kararı] başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.