VASİYETNAMENİN İPTALİ DAVASINDA DELİLLER                                                                             

Vasiyetname, bir kimsenin ölümünden sonra malvarlığının nasıl tasarruf edileceğini belirlediği en yaygın ölüme bağlı tasarruf türüdür. Ancak vasiyetname bazı durumlarda iptal edilebilir. Miras bırakanın ehliyetsizliği, irade sakatlığı, şekil eksiklikleri gibi nedenlerle vasiyetnamenin iptali davası açılabilir. Bu yazıda vasiyetnamenin iptali davasını ele alıyoruz.

Vasiyetname Nedir?

Vasiyetname; miras bırakan kişinin tek taraflı irade beyanıyla hazırladığı, ölümünden sonra geçerli olacak malvarlığına ilişkin yazılı veya sözlü bir tasarruftur. Türk Medeni Kanunu’na göre üç farklı vasiyetname türü vardır:

1. Resmi Vasiyetname: Noter veya sulh hakimi huzurunda düzenlenir.
2. El Yazılı Vasiyetname: Tamamı miras bırakanın kendi el yazısıyla yazılıp imzalanmalıdır.
3. Sözlü Vasiyetname: Olağanüstü durumlarda iki tanık huzurunda beyan edilerek yapılır.

⚖️ Vasiyetnamenin İptali Davası Nedir?

Her vasiyetname, hukuka uygun ve bağlayıcı olmayabilir. Bu nedenle Türk Medeni Kanunu’nun 557. maddesi uyarınca belirli şartlar altında vasiyetnamenin iptali davası açılabilir. İptal sebepleri şunlardır:

✅ 1. Ehliyetsizlik (TMK m. 557/1-a)

Miras bırakanın akıl hastalığı, alkol-madde bağımlılığı gibi nedenlerle fiil ehliyetine sahip olmaması.

✅ 2. Hata, Aldatma, Korkutma (TMK m. 557/1-b)

Miras bırakanın vasiyetini yanılma, hile veya korkutma sonucu yapması.

✅ 3. Hukuka veya Ahlaka Aykırılık (TMK m. 557/1-c)

Vasiyetnamenin kamu düzenine, ahlaka veya emredici hükümlere aykırı olması.

✅ 4. Şekil Eksikliği (TMK m. 557/1-d)

El yazısı ile yapılmış bir vasiyetin imzasız olması veya resmi vasiyetin usulüne uygun düzenlenmemesi.

Dava Süresi ve Yetkili Mahkeme

1 Yıllık Hak Düşürücü Süre

Türk Medeni Kanunu’nun 559. maddesine göre:

“İptal davası açma hakkı, iptal sebebini ve mirasçının hak sahibi olduğunu öğrenmesinden başlayarak bir yıl içinde düşer.”

Yani:

• Mirasçının vasiyetin açıldığını ve kendisinin bu vasiyetle hakkının ihlal edildiğini öğrendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde dava açması gerekir.
• Bu süre hak düşürücüdür; mahkeme re’sen dikkate alır.

En Geç 10 Yıl İçinde Açılmalı

Ayrıca aynı maddede:

“Her hâlükârda vasiyetnamenin açılmasından itibaren on yıl geçmekle iptal davası hakkı düşer.”

Yani:

• Kişi hiçbir şeyden haberdar olmasa bile, vasiyet açıldıktan sonra 10 yıl içinde dava açılmazsa bu hak tümden sona erer.

⚠️ Dava, murisin (miras bırakanın) son yerleşim yeri Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılır.

Vasiyetnamenin açılmasına karşı bir aylık itiraz süresi vasiyetnamenin iptali davası açma süresi ile karıştırılmamalıdır.

TMK m. 596 – Vasiyetnamenin Açılması

Sulh hukuk mahkemesi, vasiyetnameyi mirasçılara tebliğ ettikten sonra 1 ay içinde itiraz edilebilir.

Bu itiraz, vasiyetnamenin içeriğine değil, açılmasına ve şekline yöneliktir.
Oysa vasiyetnamenin iptali davası için TMK m. 559’daki süreler geçerlidir: 1 yıl – 10 yıl.

‍⚖️ Vasiyetnamenin İptali Davalarında Deliller Neden Bu Kadar Önemlidir?

Vasiyetnamenin iptali davalarında başarıya ulaşmanın temel şartlarından biri kanıt gücü yüksek ve doğru delillerin sunulmasıdır. Mahkeme, vasiyet edenin fiil ehliyetinin olup olmadığını ve vasiyetnamenin hukuka uygun şekilde düzenlenip düzenlenmediğini deliller ışığında değerlendirir. Bu nedenle davacının, iddiasını ispatlayacak belgeleri eksiksiz ve tutarlı şekilde sunması gerekir. Peki hangi deliller etkili olur?

En Sık Kullanılan Deliller:

• Hastane Kayıtları:
  Vasiyetçinin sağlık durumu hakkında bilgi veren tanı, tedavi ve yatış kayıtları, özellikle karar tarihinde vasiyetçinin akıl sağlığının yerinde olup olmadığını ortaya koymada hayati önem taşır.
• Psikiyatri ve Nöroloji Raporları:
  Özellikle resmi sağlık kuruluşları veya adli tıp kurumunca düzenlenen uzman raporları, vasiyetçinin fiil ehliyetine ilişkin kesin kanaat oluşturabilir. Bu tür raporlar olmadan açılan davalarda ispat yükü ağırlaşır.
• Tanık Beyanları:
  Vasiyetçinin yakın çevresi, aile bireyleri veya bakımını üstlenen kişiler; vasiyetçinin zihinsel durumu, davranışları ve vasiyetname düzenleme sürecindeki iradesi hakkında önemli bilgiler verebilir. Bu beyanlar yazılı belgelerle desteklendiğinde etkisi artar.
• Vasiyetname Örneği:
  İptali istenen vasiyetnamenin noter onaylı örneği veya resmi sureti dava dosyasına mutlaka eklenmelidir. Böylece vasiyetnamenin şekli geçerliliği, metin içeriği ve düzenleme şartları yargılama sırasında incelenebilir.
• Önceki Malvarlığı İşlemleri ve Tapu Kayıtları:
  Vasiyetçinin vasiyetname öncesinde yaptığı mal devirleri, satışlar, bağışlar ya da borçlanma işlemleri; ayırt etme gücü ile kötü niyetli yönlendirmelere açık olup olmadığı hakkında dolaylı fakat etkili bir değerlendirme zemini sunar.

Av. Hüseyin Demirbaş – Demirbaş Hukuk Bürosu, Bursa