Döviz Alacaklarında Uygulanacak Faiz Nedir? (2025 Güncel Uygulamalar)

Ticari hayatının bir parçası olan dövizle borçlanma, özellikle ekonomik dalgalanmaların yaşandığı dönemlerde alacaklı ve borçlu arasında ciddi hukuki ihtilaflara neden olabilmektedir. En sık karşılaşılan  sorulardan biri şudur: “Elimde 10.000 USD (veya Euro) tutarında bir senet/fatura var, borçlu ödemedi. İcra takibi başlatırsam buna yüzde kaç faiz işletebilirim?”

Türk Lirası alacaklarında uygulanan ticari temerrüt faiz oranlarının (örneğin %48 veya %50 bantları) yüksekliği, döviz alacaklarında da benzer bir beklenti yaratmaktadır. Ancak hukuk sistemimizde yabancı para borçlarına uygulanan faiz rejimi, TL borçlarından tamamen farklı ve özel kurallara tabidir.

Bu yazımızda; 10.000 USD örneği üzerinden giderek döviz alacaklarında faiz oranının nasıl hesaplandığını, “devlet bankaları faizi” kavramını ve alacaklıların dikkat etmesi gereken seçimlik hakları detaylandıracağız.

Yabancı Para (Döviz) Alacaklarında Faiz: Yasal Dayanak

Türk hukukunda faiz oranları, taraflar arasında özel bir sözleşme yoksa kanuni düzenlemelere göre belirlenir. Döviz alacakları için temel dayanak noktamız 3095 Sayılı Kanun’un 4/a maddesidir.

Kanun koyucu bu maddede şöyle der:

“Sözleşmede daha yüksek akdi veya gecikme faizi kararlaştırılmadığı hallerde, yabancı para borcunun faizinde Devlet Bankalarının o yabancı para ile açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faiz oranı uygulanır.”

Buradaki kilit ifade “sabit bir oran” olmamasıdır. Yani, yasa “Döviz borcuna yıllık %10 faiz uygulanır” demez. Bunun yerine oranı piyasa koşullarına ve bankaların uygulamasına bırakır.

“Devlet Bankalarının En Yüksek Faizi” Ne Demektir?

Uygulamada mahkemeler veya icra daireleri, faiz oranını tespit etmek için Türkiye’deki kamu bankalarına (Ziraat Bankası, Vakıfbank, Halkbank) müzekkere yazar. Bu bankalara şu soru sorulur: “Borcun temerrüde düştüğü tarihte, 1 yıl vadeli Amerikan Doları (veya Euro) mevduat hesabına uyguladığınız en yüksek faiz oranı nedir?”

Bankalardan gelen cevaplar karşılaştırılır ve en yüksek olan oran esas alınır.

Örnek Üzerinden Hesaplama: 10.000 USD Alacak

Konuyu somutlaştırmak adına, elinizde vadesi gelmiş ancak ödenmemiş 10.000 USD’lik bir alacak (bono, çek veya cari hesap bakiyesi) olduğunu varsayalım.

Eğer taraflar arasında yazılı bir sözleşme ile “Gecikme halinde aylık %2 faiz uygulanır” gibi özel bir hüküm konulmamışsa, yukarıda bahsettiğimiz yasal düzenleme devreye girer.

1. Oran Beklentisi: Günümüz ekonomik koşullarında (2024-2025 dönemi), kamu bankalarının döviz mevduatlarına verdiği faiz oranları genellikle düşüktür. Bu oranlar dönemine göre yıllık %0,50 ile %4,00 arasında değişebilir.
2. Yanılgı: Birçok alacaklı, TL için geçerli olan %50’leri aşan ticari faizlerin döviz için de geçerli olacağını düşünür. Oysa döviz alacağında faiz getirisi, kur farkı kazancı olduğu varsayımıyla, kanunen düşük tutulmuştur.
3. Sonuç: 10.000 USD’lik alacağınız için icra takibi başlattığınızda, yıllık faiz getirisinin (örneğin %3 oran kabul edilirse) sadece 300 USD civarında olması muhtemeldir.

Bu durum, alacaklı için “kur artışı” ile korunsa da, “faiz getirisi” açısından tatmin edici olmayabilir. Özellikle de kurun düşük seyrettiği veya alacaklı olunan dövizin değer kaybettiği dönemlerde.

Alacaklının Kritik Seçimi: Kur Farkı mı, Yüksek Faiz mi?

Türk Borçlar Kanunu’nun 99. maddesi, alacaklıya çok önemli bir seçimlik hak tanır. Borç vadesinde ödenmediğinde alacaklı şu iki yoldan birini seçebilir:

Seçenek 1: Aynen Ödeme (Döviz Cinsinden Takip)

• Talep: Borcun 10.000 USD olarak ödenmesini istersiniz.
• Faiz: 3095 s.K. m.4/a gereği kamu bankalarının (düşük) mevduat faizi uygulanır.
• Avantajı: Kur şoku yaşanırsa ve Dolar/TL paritesi aşırı yükselirse, anaparanız döviz olduğu için değerini korur.
• Dezavantajı: Faiz geliri semboliktir.

Seçenek 2: TL’ye Çevirerek Ödeme (Vade Tarihindeki Kurdan)

• Talep: Borcu, “vade tarihindeki” veya “fiili ödeme tarihindeki” kur üzerinden değil, temerrüt tarihindeki kurdan TL’ye çevirerek talep edersiniz.
• Faiz: Alacak artık TL’ye dönüştüğü için, (eğer iş ticari nitelikteyse) Ticari Temerrüt Faizi (Avans Faizi) talep edebilirsiniz.
• Avantajı: Ticari temerrüt faizleri (2025 itibarıyla %48 – %53 bantlarında) çok daha yüksek bir getiri sağlar.
• Dezavantajı: Eğer döviz kurları, faiz oranından daha hızlı artarsa (hiperenflasyon veya devalüasyon durumunda) zarar etme riskiniz vardır.

Sözleşmelerde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

Demirbaş Hukuk Bürosu olarak müvekkillerimize, ticari sözleşmelerini hazırlarken “faiz” maddesine özel önem vermelerini tavsiye ediyoruz.

• Akdi Faiz Serbestisi: Tacirler arasındaki sözleşmelerde, döviz borcuna uygulanacak faiz oranı serbestçe kararlaştırılabilir. Örneğin sözleşmeye “Gecikme halinde yıllık %15 Dolar faizi uygulanacaktır” maddesi eklenirse, mahkeme 3095 s.K. 4/a’ya (devlet bankası faizine) bakmaz, sözleşmedeki %15’i uygular. Bu, alacaklıyı en çok koruyan yöntemdir.
• Fatura Kayıtları: Sadece faturaya yazılan vade farkı veya faiz oranları, karşı tarafça itiraz edilmediği sürece geçerli olabilir ancak bu durum ispat yükü açısından risklidir. Islak imzalı bir sözleşme her zaman daha güvenilirdir.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Reeskont faizi döviz alacaklarına uygulanır mı?

Hayır. Reeskont faizi (veya avans faizi), kural olarak Türk Lirası alacaklar için Merkez Bankası tarafından belirlenen oranlardır. Döviz alacaklarında doğrudan uygulanamaz.

2. Dolar borcuma %24 yasal faiz işletebilir miyim?

Hayır. %24 yasal faiz oranı Türk Lirası alacaklar (adi işler) içindir. Döviz alacağında “devlet bankalarının o paraya verdiği mevduat faizi” esastır. Eğer bankalar %1 veriyorsa, %1 uygulanır.

3. İcra takibinde faiz oranı belirtmezsem ne olur?

Takip talebinde faiz oranını açıkça belirtmez veya yanlış bir oran (örneğin %20) yazarsanız, borçlunun itirazı üzerine İcra Mahkemesi yine devlet bankalarının oranını esas alarak hesabı düzeltecektir (fazla talebin iptali).

Döviz Alacaklarında Faiz Oranı Nedir? Dolar ve Euro Borçlarında Faiz – Demirbaş Hukuk