
Kira borcunun ödenmemesi nedeniyle tahliye davası
Başlıklar
ToggleKiracının, kira sözleşmesinden kaynaklanan temel borcu, kira parası ile yan giderleri ödemektir. Konut ve çatılı işyeri kiralarında, kiracı, kira borcunu veya yan giderleri ödemezse, kiraya veren, Türk Borçlar Kanunu’nun 315. maddesi uyarınca, birikmiş kira borcunun ödenmesi ile kira sözleşmesinin feshini ve kiracının tahliyesini talep edebilir. Yan giderlerden ne anlaşılması gerektiği madde metninde açıklanmamışsa da TBK m. 341’e bakarak belirlenebilir. Söz konusu hükme göre ısıtma, aydınlatma ve su gibi kullanma giderleri yan gider olarak kabul edilecektir.
Kira borcu veya temerrüt nedeniyle tahliye davası açılabilmesi için kiracıya bir bildirimde bulunularak 30 günlük ödeme süresi verilmesi, verilen bu süre içinde kira borcunun ödenmemesi halinde kira sözleşmesinin feshedileceğinin ihtar edilmesi gerekir.
Bildirimde sona erdirme veya fesih iradesini yansıtan bir açıklamada bulunulması gerekmektedir. Kira borcunun otuz günlük süre içerisinde ödenmemesi halinde TBK m. 315 hükmünün uygulanacağının belirtilmiş olması dahi yeterli sayılmamaktadır. Kiracıya yapılacak ihtarda geciken kira bedellerinin 30 günlük süre içerisinde ifa edilmemesi halinde bu sürenin sonunda sözleşmenin sona ereceğinin veya feshedileceğinin açıkça belirtilmesi zorunludur.
Kiracıya kira bedelini ödemesi için verilen sürenin açıkça ve tereddüde yol açmayacak şekilde bildirilmesi zorunludur. Örneğin “kanuni süreler içinde ödemenin yapılması” şeklindeki bir bildirimin yeterli olmayacağı kabul edilmektedir.
Bildirimin yazılı olması şarttır ve adi yazılı şekil yeterlidir. Bu bir geçerlilik şartı olduğundan sözlü olarak yapılan bildirim herhangi bir hüküm doğurmayacaktır.
Bildirim kiraya veren, vekili veya yetkili temsilcisi tarafından yapılabilir. Kiraya veren ile kiralananın maliki farklı kimselerse, malikin ihtarda bulunma ve borç ödenmezse kira sözleşmesini feshetme hakkı yoktur. Zira bu yanlar arasındaki sözleşmeye bağlanmış olan bir sonuçtur. Kiralanan kira sözleşmesinin kurulmasından sonra el değiştirmişse, yeni malik TBK m. 310/I hükmü uyarınca kira sözleşmesinin tarafı olacağından, kira bedellerinin kendisine ödenmesi gerektiğini önceden kiracıya bildirmiş olması şartıyla, sonraki dönemde ödenmeyen kira bedelleri için ihtarda bulunabilir. Birden fazla kiraya verenin olması halinde hepsinin, kiraya verenin ölümü sonucunda ortaya çıkan elbirliği mülkiyetinde ise tüm mirasçılarının birlikte ihtarda bulunması zorunludur. Paylı mülkiyete tabi kiralanan için bildiriminin pay ve paydaş çoğunluğu tarafından yapılabileceği kabul edilmektedir.
Bu esaslar dava açılırken de aynıdır. Örneğin kiralayanlar birden fazla ise aralarında zorunlu dava arkadaşlığı bulunduğundan ihtarnameyi birlikte göndermenin yanında davayı da birlikte açmaları gerekir.
Bildirimi kiracıya veya onun yetkili temsilcisine yapmalıdır. Kiracılar birden fazla ise bildirim hepsine yapılmalıdır.
TBK m. 349 hükmüne göre aile konutu olarak kullanılmak üzere kiralanan taşınmazlarda, kiracı olmayan eş kiraya verene yapacağı bir bildirimle kira sözleşmesinin tarafı sıfatını kazanabilecektir. Böyle bir durumda kiraya veren, TBK m. 349/III ‘ de yer alan “fesih ihtarına bağlı bir ödeme süresini kiracıya ve eşine ayrı ayrı bildirmek zorundadır” hükmü uyarınca, her iki eşe ayrı ayrı bildirimde bulunmalıdır.
Temerrüt nedeniyle tahliye davasında, iki haklı ihtar ile tahliye davasından farklı olarak kiraya verenin kiracıya tek bir ihtarname göndermesi yeterlidir. Bununla birlikte kiracıya kira borcunu ödemek üzere 30 günlük süre tanınması zorunludur. Bu süre, kiracıya yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren işlemeye başlar.
Bilindiği üzere iki haklı ihtar nedeniyle tahliye davasında süre vermek söz konusu olmadığı gibi ihtarların amacı da borçluyu kira borcunu ödemede temerrüde düşürmek değil borçlunun temerrüde düştüğünü tespit etmektir. Her ne kadar TBK m. 117/I’ e göre, “muaccel olan bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer” ise de kira borcunun ödenme zamanı genellikle kira sözleşmelerinde açıkça kararlaştırılmakta olduğundan, TBK m. 117/2 hükmü uyarınca sözleşmede kararlaştırılan ödeme gününün geçmesiyle, kiracı, aslında, ihtardan önce temerrüde düşmektedir. Dolayısıyla ihtar borçlu kiracıyı temerrüde düşürmek için değil, kiraya verenin bu hukuki olgudan kaynaklanan fesih hakkını kullanması yönünden önem arz etmektedir.
Kiracı bildirim tarafına ulaşmasından itibaren (ihtarnamenin tebliğinden itibaren) 30 gün içerisinde kira borcunu ödemezse kira sözleşmesi otuz günlük sürenin bitiminde sona erer. Kanun koyucu kira bedelini ödemede temerrüdü özel bir olağanüstü fesih sebebi kabul etmektedir. Bu durumda kiraya verenin kiralayanın tahliyesini sağlamak için yine de taşınmazın bulunduğu yer veya kiracının yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesinde temerrüt sebebine dayalı bir tahliye davası açması gerekir.
Temerrüt nedeniyle tahliye davalarında görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesidir. Kira ilişkisinden kaynaklanan tahliye davaları, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 4. maddesi uyarınca Sulh Hukuk Mahkemesinde görülür.
Yetki bakımından ise kira ilişkisinden doğan davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir. HMK m. 10 uyarınca sözleşmeden doğan davalar, sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde de açılabilir. Kira sözleşmesinde kiralananın kullanılması ve kira ilişkisinden doğan temel edimlerin ifası taşınmazla bağlantılı olduğundan, temerrüt nedeniyle tahliye davası kiralananın bulunduğu yer Sulh Hukuk Mahkemesinde açılabilir.
Dolayısıyla örneğin Bursa’da bulunan bir taşınmaz bakımından kira bedelinin ödenmemesi nedeniyle tahliye talep edilecekse, dava taşınmazın bulunduğu yer Bursa Sulh Hukuk Mahkemesinde açılmalıdır.
Temerrüt nedeniyle tahliye davası, kiracının kira bedelini veya ödemekle yükümlü olduğu yan giderleri süresinde ödememesi üzerine, Türk Borçlar Kanunu’nun 315. maddesinde öngörülen şartların gerçekleşmesi halinde açılan tahliye davasıdır. Kiraya verenin öncelikle kiracıya yazılı olarak bildirimde bulunması ve konut ve çatılı işyeri kiralarında en az 30 gün süre vermesi gerekir. Bu süre içinde borcun ödenmemesi halinde kiraya veren, kira sözleşmesini sona erdirerek tahliye talep edebilir.
Konut ve çatılı işyeri kiralarında kiracıya, ödenmeyen kira bedelini veya yan gideri ödemesi için en az 30 gün süre verilmelidir. Bu süre, yazılı bildirimin kiracıya tebliğini izleyen günden itibaren işlemeye başlar. İhtarnamede verilen sürenin açık ve tereddüde yer vermeyecek şekilde gösterilmesi gerekir.
Evet. TBK m. 315 uyarınca konut ve çatılı işyeri kiralarında kiraya verenin, kiracıya yazılı bir bildirim göndererek borcun ödenmesi için kanunda öngörülen süreyi vermesi gerekir. Bildirimde, verilen süre içinde borcun ödenmemesi halinde kira sözleşmesinin feshedileceğinin de açıkça belirtilmesi gerekir. Bu nedenle yalnızca kira borcunun bulunduğunun bildirilmesi, TBK m. 315 kapsamında tahliye için yeterli değildir.
TBK m. 315 kapsamında verilen 30 günlük süre içinde kira borcunun tamamen ödenmesi halinde, bu temerrüde dayanılarak kira sözleşmesinin feshi ve tahliye talep edilmesi kural olarak mümkün değildir. Bununla birlikte somut olayda başka bir tahliye sebebinin bulunması veya kiracının farklı bir nedenle temerrüde düşmesi gibi hususlar ayrıca değerlendirilmelidir.
Temerrüt nedeniyle tahliye davasında görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesidir. Kira ilişkisinden kaynaklanan tahliye davaları HMK m. 4 uyarınca Sulh Hukuk Mahkemesinde görülür. Dava, kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklara ilişkin yetki kuralları çerçevesinde, özellikle kiralananın bulunduğu yer mahkemesinde açılabilir.
İki haklı ihtar nedeniyle tahliye, TBK m. 352/2’de düzenlenen özel bir tahliye sebebidir. Aynı kira yılı içinde kira bedelinin ödenmemesi nedeniyle kiracıya iki haklı yazılı ihtar gönderilmesi ve diğer kanuni şartların gerçekleşmesi halinde kira yılının sona ermesinden itibaren dava açılabilir. Temerrüt nedeniyle tahliyede ise TBK m. 315 uyarınca kiracıya tek bir bildirimle en az 30 günlük ödeme süresi verilmesi ve bu süre içinde borcun ödenmemesi gerekir. Dolayısıyla iki haklı ihtarda ihtarların sayısı ve aynı kira yılı içinde gerçekleşmesi önem taşırken, temerrüt nedeniyle tahliyede verilen 30 günlük sürenin sonuçsuz kalması esas alınır.
Aile konutu olarak kullanılan kiralananlarda, kiracı olmayan eş TBK m. 349 uyarınca kiraya verene bildirimde bulunarak kira sözleşmesinin tarafı sıfatını kazanabilir. Bu durumda TBK m. 349/3 gereğince fesih ihtarına bağlı ödeme süresinin kiracıya ve eşine ayrı ayrı bildirilmesi gerekir. Bu nedenle aile konutu niteliğindeki kiralananlarda ihtarın kime yöneltileceği, kira sözleşmesinin tarafları ve kiracı olmayan eşin TBK m. 349 kapsamında bildirimde bulunup bulunmadığı dikkate alınarak belirlenmelidir.