İş Mahkemesini Kazanan İşçi Tazminatını Nasıl Alır veya Tahsil Eder?
8 Mart 2023
İş Davaları Nasıl ispat Edilir? İş Mahkemelerinde Tanık
13 Mart 2023
Kıdem Tazminatı Haczedilebilir Mi? Kıdem Tazminatının İcra Dosyasına Yatırılması
Yazar: Av. Kadir Kağan Demirbaş
Giriş
Kıdem tazminatı, iş güvencesi kapsamında işçinin en temel haklarından biridir. Ancak bazı kıdem tazminatına hak kazanacak şekilde işten ayrılan çalışanların kıdem tazminatının, üçüncü kişiler tarafından konulan haciz nedeniyle, bir icra dosyasına yatırıldığı sürprizi ile karşılaştıklarına rastlanmaktadır. Bu durum, özellikle borçlu yönünden bazı mağduriyetlere yol açabilmektedir. Peki kıdem tazminatı haczedilebilir mi? Hangi koşullarda ve ne ölçüde hacze konu edilebilir? Aşağıda bu hukuki sorunu tüm yönleriyle ele alıyoruz.
Kıdem Tazminatı Ücret Midir?
4857 sayılı İş Kanunu’nun 35. maddesi uyarınca, işçinin almakta olduğu ücretlerin yalnızca dörtte biri (¼) haczedilebilir. Bu sınırlama, işçinin ve ailesinin geçimini korumaya yönelik bir sosyal hukuk devletinin gereğidir.
Ancak burada kritik olan, kıdem tazminatının “ücret” sayılıp sayılmayacağıdır. Zira yalnızca “ücret” niteliğindeki alacaklar için ¼ sınırı geçerlidir. Kıdem tazminatı, çalışmanın karşılığı değil; iş akdinin sona ermesine bağlı bir tazminat olduğundan ücret sayılmaz. Bu nedenle kıdem tazminatının tamamı hacze konu olabilir.
Öğretide Görüşler
Prof. Dr. Sarper Süzek: “Kıdem tazminatı, iş akdinin sona ermesiyle birlikte doğan bir toplu ödeme olduğundan, İş Kanunu m.35 anlamında ücret kapsamında değerlendirilemez.”
Prof. Dr. Nuri Çelik: “Tazminat niteliğindeki ödemeler, ücretin haczine dair sınırlamalardan istisna tutulmuştur.”
Yargıtay’ın Kıdemli Görüşü: Haciz Mümkündür
Yargıtay uygulaması da bu yöndedir. Kıdem tazminatının ücret kapsamında olmadığı, bu sebeple haczinin tamamının mümkün olduğu sabittir.
Yargıtay 12. HD, E.2015/26339, K.2016/25442, T.26.12.2016:
“Borçlunun alacaklı işverenden hak kazandığı kıdem ve ihbar tazminatları ile yıllık izin ücretlerinin tamamı haczedilebilir. Bu alacaklar, İİK m.83 kapsamında kısmen haczi mümkün ücret alacakları arasında değerlendirilmez.”
Ücretlerin Dörtte Biri Haczedilebilir.
Nafaka borçları hariç olmak üzere işçiye yapılan ücret niteliğindeki ödemelerin yalnızca ¼ ‘ ü haczedilebilir. Bu husus 4857 Sayılı İş Kanunu m. 35 ‘ de “işçinin almakla olduğu ücretlerin dörtte birinden fazlası haczedilemez, 3. Kişilere devir ve temlik edilemez” şeklinde düzenlenmiştir.
Nafaka Alacaklarında Ayrıksı Durum
Önemle belirtmek gerekir ki nafaka alacakları söz konusu olduğunda, İİK m.83 gereğince ücret alacaklarının da tamamı haczedilebilir. Bu kuralın amacı, nafaka alacaklısının korunmasıdır.
Hangi Ödemeler Ücret Niteliğindedir.
Ücretin kapsamına hangi ödemelerin gireceği daha doğrusu işçiye yapılan ödemelerin hangilerinin kısmen veya tamamen haczedilebileceği tartışma konusudur. Yargıtay ikramiye, toplu sözleşme farkı, nema gibi ödemelerin de ücret sayılması gerektiği ve yalnızca ¼ ‘ ünün haczedilebileceği görüşündedir. 6772 Sayılı Devlet ve Ona Bağlı Müesseselerde Çalışan İşçilere İlave Tediye Yapılması Hakkında Kanun’un 4. maddesinde fazla mesai, evlilik, çocuk zamları veya primleri, ayni yardımlar, hafta ve genel tatil ücretleri gibi esas ücrete munzam ödemelerin haczedilemeyeceği belirtilmiştir. Devlet memurları yönünden sayılan ödemelerin haczi kabil değildir. Ancak İş Kanunu’na tabi olarak çalışanlara yapılan fazla mesai, evlilik, çocuk zamları veya primleri, ayni yardımlar, hafta ve genel tatil ücretleri gibi esas ücrete ek tediyelerin de ¼’ ünün haczi olanaklıdır.
Haczedilmezlikten Feragat: İcra ve İflas Kanunu m. 83/a’nın Etkisi
Bu konuda değinilmesi gereken bir husus da İcra ve İflas Kanunu m. 83/a hükmüdür. Anılan madde, İİK m.82 ve 83 ‘ de zikredilen mal ve hakların haczolunabileceğine dair önceden yapılan anlaşmaların geçersiz olduğunu belirtmektedir. Bu hükmün gerekçesi, borçlunun, hacizden önce maaş veya ücretinin haczedilemeyeceği yolunda şikayet hakkından vazgeçmesinin haciz anındaki sonuçlarını tahmin edemeyeceği, lehine olan bir yasa hükmünün uygulanmasından önceden feragat etmesinin hükümsüz sayılacağı, esasen bir malın kısmen veya tamamen haczedilemez olduğunun borçlunun ve ailesinin haciz tarihindeki durumlarına göre tespit edilebileceğidir. Borçlunun haciz sırasında veya haczin gerçekleşmesinden sonraki dönemde haczedilmezlik şikayetinden vazgeçmesi ise geçerlidir. (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, Esas: 2004/12-202 E., Karar: 196, Tarih 31.03.2004)
İİK m.83/a’ya göre, “Kısmen veya tamamen haczedilemeyen malların haczine önceden rıza gösteren sözleşmeler hükümsüzdür.”
Bu hükümle, borçlunun önceden hacze rıza göstermesinin hukuki sonuç doğuramayacağı açıkça ifade edilmiştir. Ancak haciz sırasında veya hacizden sonra yapılan rıza beyanları geçerli kabul edilmektedir.
Esas Ücrete Munzam Ödemeler ve Haciz Sınırı
6772 sayılı Kanun’un 4. maddesine göre devlet işçilerine yapılan ilave tediye, fazla mesai, prim, çocuk yardımı, evlilik ödeneği gibi ödemeler bazı kamu çalışanları için haczedilemez.
Ancak İş Kanunu’na tabi özel sektör çalışanlarında, bu ödemeler ücret kapsamında değerlendirildiğinden yalnızca ¼ oranında haczedilebilir.
Kıdem Tazminatının İcra Dosyasına Yatırılması
Bazı işverenler, işçiye yapılması gereken kıdem tazminatını, doğrudan işçiye değil; işçi hakkında başlatılmış bir icra takibi dosyasına yatırmaktadır. Bu uygulama, özellikle işçinin borçlarına karşılık doğrudan alacaklıya ödeme yapılmasını sağlar.
Bu durum, usulen mümkün ve hukuken geçerlidir. Ancak borçlu işçi ödeme emrine itiraz süresini kaçırmazsa, borca ve hacze itiraz edebilir. Aksi takdirde icra kesinleşir.
Kıdem Tazminatının Haczedilmesi Sık Sorulan Sorular
Kıdem tazminatının tamamı haczedilebilir mi?
Evet. Kıdem tazminatı “ücret” sayılmadığı için tamamı hacze konu olabilir.
İşveren kıdem tazminatını doğrudan icra dosyasına yatırabilir mi?
Evet. Takip kesinleşmişse, işveren ödeme yükümlülüğünü yerine getirmiş olur.
Nafaka alacakları için kıdem tazminatının tamamı haczedilebilir mi?
Evet. Nafaka alacakları hacizden muaftır. Sınırlama uygulanmaz.
Kıdem tazminatı haczine önceden rıza gösterilebilir mi?
Hayır. İİK m.83/a uyarınca önceden yapılan hacze rıza hükümsüzdür.
İhbar tazminatı haczedilebilir mi?
İhbar tazminatı, iş sözleşmesinin bildirimsiz feshi nedeniyle karşı tarafa ödenmesi gereken tazminat olduğundan, esasen bir ceza veya karşılıksız tazminat niteliğindedir. Bu yönüyle iş İİK anlamında “ücret” sayılamaz ve tamamı hacze konu olabilir.
Agi gibi vergi iade alacakları haczedilebilir mi?
Vergi iadeleri gibi kamu kaynaklı ödemeler, iş ilişkisi kapsamında ücret sayılmadığından tamamı haczedilebilir. İşçinin geçimini koruma amacı gütmeyen bu tür ödemeler İİK m. 83 kapsamı dışındadır.
Sonuç
Kıdem tazminatı, işçinin yıllar süren emeğinin karşılığıdır. Ancak hukuken “ücret” sayılmadığından, haciz yasağı kapsamında değildir. İcra hukukunda yerleşmiş içtihatlar doğrultusunda kıdem tazminatının tamamı, özellikle icra takibi kesinleşmişse, alacaklıya ödenebilir. Buna rağmen işçinin mağduriyetini önlemek için, uygulamada dikkatli olunmalı ve gerektiğinde icra itiraz yolları işletilmelidir.
20 Comments
Açıklama iyi ama burda hak edilen tazminat icra dosyalarina aktarilmasina ilişkin detay yok 1 buçuk yıldır dosyalara aktarma gerçekleşmedi bekliyor sadece bunun prosedürü nedir
Maaşımda haciz var 1 senedir kesinti yapılıyor 1 hafta sonra işten ayrılacağım 3 yıldır çalışıyorum tazminat alarak ayrılacağım şimdi bu tutar bana geçmeden kesin olarak avukata mı gidecek yoksa benim hesabıma mı yatacak?
Uzun süre ağır işte çalışamaz raporu aldım işten çıkaracaklar icra borcum var tazminatıma el konulur mu
Bahsettiğiniz durum kıdem tazminatının haczine engel değildir
İcra borçlu kişinin tazminatına el koyabiliyormu ya normalde 1/4 kese bilir hepsine el koyma hakkı yoktur bizim bir avukat tanıdığımız var öyle diyor hepsine el koyamaz yani bizim bildiğimiz çalışan kişinin 1/4 tazminat alsa bile gene 1/4 olması gerek adam bunca yıl çalışmış durumu iyi olsa zaten öder demekki değil tazminatının hepsine el koyamaz diye biliyoz biz tazminatanin hepsine el koyulmasında bir yanlışlık var hepsine el koyamaz avukatlarmı çıkartıyor koyabilir kanunu anlamış değilim.?????
Benim kıdem tazminatım icra borçlarımdan fazla kesilecek miktar borç kadar mı acaba bilgi vermisiniz
Evet. İcra dosya borcu ne kadarsa kıdem tazminatınızdan o tutar kesilerek icra dosyasına yatırılacak kalanı size ödenecektir.
Benim vergi borcum 1 trilyon tazminatim ise 350 hepsi giderim.acaba bana bişe kalirmi
Hocam ben 32 aydır çalışıyorum ve işten tazminatlı ayrldm 5 tane icram var azda olsa kıdem tazminatı alabilirmiyim
Benim 2 tane icram var toplamı 130 milyar işten çıkıcam kıdem tazminatım da o kadar hepsi icraya mı gidicek şimdi hiç para alamıcakmıyım ben
Tazminatım maaş haczi sırasındaki 1.alacaklıya yatmak üzere icra dairesine yattı. İcra dairesi işverene yazı gönderdi sırada başka kimse var mı diye. Bu normal bir durum mu? Normalde tazminatın tamamı 1. Sıradaki alacaklıya yatması gerekiyor. 1. Sıradaki borç bitince diğerlerine geçiyor diye biliyorum. Şu an icra dairesi bekletiyor parayı henüz alacaklıya aktarmadı işverenden cevap bekliyor. Böyle bir kanun var mı?
Hacizli olan memur emekli olunca maaş mutemeti icraları sgk ya bildirmedi yapılan itiraza kovuşturmaya yer yoktur kararı verildi
Maaş icra geldi bu ay 31/10 emeklilik başvurusu yapacağım icra tazminatıma kesintisi yaparmı
Kesilebilir. Büyük olasılıkla kıdem tazminatı da haczedilmiştir.
Merhabalar, maaş + prim çalışıyorum, icra geldi 2 yıl önce maaş 1/4 ü, prim in hepsi kesildi. Mahkemeye başvurarak maaşı dışında yapılan prim ve diğer ödemelerin 1/4 ü aşan kısmın üzerine konuşan hacizi kaldırdim. Sadece maaş 1/4 ü kesilmeye devam etti. Emekli olucam. Emekli ikramiyesi kesintiye uğrarmı.
Merhabalar çalıştığım şikete adıma icra geldi bu icrayı 7 içinde kapattım . kıdem tazminatım var fakat başvuru yapmak istedim icradan dolayı .
iş yerinde her ay bir kişi için başvura yapılabildigini belirtti başka kişilerden dolayı bir sonra ki ay ocakta başvuru olabilcegini söyledi icra kaldırıldığından dolayı iki ay sonra kıdem başvurusu yapılırsa olumlu sonuçlanır mı ?
merhabalar peki kıdem tazminatımı şirket icra borcuma yatırmak zorundamı yani şirketin insiyatifimi yoksa mecburmu
Hayırlı akşamlar dılıyorum bilgi ve yardımcı olabilirmisiniz engelli raporum var banka borçlarım var ödeyemiyorum icra var maasımdan maaş yatan banka icra kesıloyor gerı kalanı banka ek hesaba kesıyor kaç aydır maaş alamıyorum bu yüzden işten istıfa etcem tazmınat tamamına el koyuyormu yardımcı olursanız tşk
Verdiğiniz bilgi, konu hakkında yaygın bir yanılgıya işaret ediyor ve eksik/yanlıştır. Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti ve sendikal tazminatın “tamamı haczedilebilir” ifadesi, mevcut yasal düzenlemelere göre doğru değildir.
Bu tür alacaklar için geçerli olan haciz koruma oranlarını aşağıdaki şekilde düzeltmek ve netleştirmek gerekir:
1. Yanılgının Kaynağı
Evet, bu ödemeler klasik anlamda “ücret” (maaş) sayılmaz. Ancak bu, onların tamamen hacze açık olduğu anlamına gelmez. İcra İflas Kanunu’nun 82. maddesi ve İş Kanunu’nun 38. maddesi bu tür alacaklara özel koruma getirmiştir.
2. Doğru Hukuki Durum (2024 itibarıyla geçerli)
A) Kıdem ve İhbar Tazminatı
· 4857 sayılı İş Kanunu Madde 38: Bu madde açıkça kıdem ve ihbar tazminatlarını korur. Hükmün orijinali şöyledir: “İşçinin işverenden olan kıdem ve ihbar tazminatı alacaklarına haciz ve ihtiyati haciz konulamaz. Ancak, bu alacaklara, toplam brüt tutarın üçte birini geçmemek üzere haciz konulabilir.”
· Sonuç: Brüt tutarın 2/3’ü haczedilemez, en fazla 1/3’ü haczedilebilir. Bu, ücrete özgü 1/4 oranından farklı ve daha geniş bir korumadır.
B) Yıllık İzin Ücreti
· Yıllık izin ücreti, çalışılmış ve hak kazanılmış bir iznin paraya dönüşmüş halidir. Yargıtay içtihatları ve doktrinde, bu alacağın da ücret niteliğine yakın ve kişinin geçimi için elzem olduğu kabul edilir.
· Uygulamada, yıllık izin ücreti için de İş Kanunu 38. madde veya İİK m.82’deki benzer mantık uygulanır. Yani, tamamı haczedilemez. Mahkemeler genellikle kıdem tazminatına benzer bir oranda (örn: 1/3) veya doğrudan ücret gibi değerlendirip 1/4 oranında haciz kabul edebilir. “Tamamı haczedilir” yaklaşımı hatalıdır.
C) Sendikal Tazminat (İş Güvencesi Tazminatı)
· Sendikal tazminat, işverenin sendikal nedenle fesih yapması durumunda ödenen bir tazminattır. Bu da bir “tazminat” olması nedeniyle, İş Kanunu’nun 38. maddesi kapsamında veya en azından İİK m.82’nin “geçim için gerekli gelir” hükmü kapsamında değerlendirilir.
· Sonuç: Bunun da tamamı haczedilemez. Haciz sınırı uygulanır.
3. Karşılaştırmalı Özet Tablo
Ödeme Türü Ücret Sayılır mı? Haciz Edilebilir Mi? Doğru Haciz Sınırı (Genel Kabul)
Maaş / Ücret Evet Kısmen Brüt tutarın en fazla 1/4’ü (İİK m.82)
Kıdem Tazminatı Hayır Kısmen Brüt tutarın en fazla 1/3’ü (İş K. m.38)
İhbar Tazminatı Hayır Kısmen Brüt tutarın en fazla 1/3’ü (İş K. m.38)
Yıllık İzin Ücreti Hayır (ama benzer) Kısmen Tamamı değil. Uygulamada 1/4 veya 1/3 gibi bir oran uygulanır.
Sendikal Tazminat Hayır Kısmen Tamamı değil. Tazminat hükmü uygulanır, haciz sınırı vardır.
Ölüm / Maluliyet Taz. Hayır Genellikle HAYIR Tamamı haczedilemez (daha güçlü koruma).
4. Sonuç ve Uyarı
Verdiğiniz “tamamı haczedilebilir” bilgisi, mevzuatta ve Yargıtay uygulamasında kabul görmemektedir. Bu tür alacaklar, işçinin geçimini sağlamak amacıyla elde ettiği ve çoğu zaman uzun bir çalışma sürecinin sonucu olan ödemelerdir. Kanun koyucu, özellikle kıdem ve ihbar tazminatını İş Kanunu’nda açıkça koruma altına almıştır.
Bu nedenle, bu alacakların haczi söz konusu olduğunda:
1. İcra Dairesi, İş Kanunu’nun 38. maddesini dikkate almak zorundadır.
2. İşveren, bu korumalı oranlara uygun olarak ödeme yapmakla yükümlüdür.
3. İşçi, tüm alacağına haciz konduğunu görürse, itiraz etme ve yasal korumadan faydalanma hakkına sahiptir.
En doğru bilgi için her zaman bir İş Hukuku veya İcra Hukuku avukatına danışılmalıdır. Her somut olayın kendine özgü şartları (nafaka alacağı, iflas vs.) farklı uygulamalara yol açabilir.
İfade özgürlüğüne duyduğumuz saygıdan dolayı görüşlerinizi yayınladık ama yorumunuzun tamamen hatalı olduğunu ve yasal durumu kesinlikle yansıtmadığını belirtmek istiyoruz. Yapay zeka araçlarından biri ile oluşturduğunuz bu metin fevkalade yanıltıcı ve hatalı bilgilerle doludur. Örneğin yazıda atıf yapılan İş Kanunu, m. 38′ in kıdem tazminatının ve işçilik alacaklarının haczi ile uzaktan yakından bir ilgisi yoktur. İş K. M. 38 şöyledir:
“Madde 38 – İşveren toplu sözleşme veya iş sözleşmelerinde gösterilmiş olan sebepler dışında işçiye ücret kesme cezası veremez.
İşçi ücretlerinden ceza olarak yapılacak kesintilerin işçiye derhal sebepleriyle beraber bildirilmesi gerekir. İşçi ücretlerinden bu yolda yapılacak kesintiler bir ayda iki gündelikten veya parça başına yahut yapılan iş miktarına göre verilen ücretlerde işçinin iki günlük kazancından fazla olamaz.
Bu paralar işçilerin eğitimi ve sosyal hizmetleri için kullanılıp harcanmak üzere Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı hesabına Bakanlıkça belirtilecek Türkiye’de kurulu bulunan ve mevduat kabul etme yetkisini haiz bankalardan birine, kesildiği tarihten itibaren bir ay içinde yatırılır. Her işveren işyerinde bu paraların ayrı bir hesabını tutmaya mecburdur. Birikmiş bulunan ceza paralarının nerelere ve ne kadar verileceği Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanının başkanlık edeceği ve işçi temsilcilerinin de katılacağı bir kurul tarafından karara bağlanır. Bu kurulun kimlerden teşekkül edeceği, nasıl ve hangi esaslara göre çalışacağı çıkarılacak bir yönetmelikte gösterilir.”
Kullandığınız yapay zeka uygulamasının bir çeşit halüsinasyonla yanıt verdiği ve “işverenin işçiye ücret kesme cezası vermesi” konusuyla ücret ve tazminatların haczi ile icra dosyasına kesinti yapılması konusunu birbirine karıştırdığı anlaşılmaktadır.